W Polsce seniorzy wciąż nie mają dostępu do dedykowanych usług z zakresu
poradnictwa żywieniowego i zdrowotnego, które byłyby odpowiednio dostosowane do ich potrzeb. Brakuje systemowych rozwiązań w ramach powszechnego systemu opieki zdrowotnej, co uniemożliwia kompleksową edukację w zakresie stylu życia, łączącą zasady zdrowego odżywiania z odpowiednią aktywnością fizyczną. W efekcie wiele osób starszych boryka się z problemami zdrowotnymi, które można by skutecznie kontrolować poprzez zmianę stylu życia.

Cukrzyca, insulina i ich wpływ na zdrowie seniorów
Jednym z poważnych problemów zdrowotnych osób starszych jest cukrzyca typu II, w której leczenie często obejmuje insulinoterapię. Podczas mojego wystąpienia zwróciłem uwagę na kluczowy aspekt działania insuliny jako hormonu anabolicznego. Zwiększanie dawek insuliny, co jest często konieczne przy wysokiej podaży węglowodanów w diecie, przyczynia się do wzrostu tłuszczowej masy ciała. Ten proces potęguje działanie prozapalne tkanki tłuszczowej, która wpływa negatywnie na funkcjonowanie całego organizmu. Nadmiar tkanki tłuszczowej ogranicza mobilność, pogłębia ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, przyspiesza rozwój sarkopenii i prowadzi
do innych powikłań związanych z otyłością.

Podkreśliłem, że w leczeniu cukrzycy, szczególnie w starszym wieku, kluczowe jest dostosowanie diety do indywidualnych potrzeb pacjenta, z uwzględnieniem zmniejszenia podaży węglowodanów. Dzięki temu można ograniczyć konieczność stosowania wysokich dawek insuliny, co zmniejsza ryzyko negatywnych skutków anabolicznych. Takie podejście wspiera również proces redukcji masy ciała, poprawiając mobilność i ogólny stan zdrowia.

Znaczenie edukacji żywieniowej i aktywności fizycznej
Podczas wystąpienia podkreśliłem, że edukacja żywieniowa powinna być nierozerwalnie związana z edukacją w zakresie aktywności fizycznej. Aktywność fizyczna, zwłaszcza w starszym wieku, musi być dostosowana do możliwości i stanu zdrowia seniora.
Wskazałem na dwa kluczowe rodzaje aktywności:

• Aktywność tlenowa (aerobowa): Spacery, jazda na rowerze stacjonarnym oraz
  pływanie w basenie to formy ćwiczeń wspierające funkcjonowanie układu
  krążenia, poprawiające kondycję fizyczną i wspierające redukcję masy ciała.
• Aktywność oporowa (siłowa): Ćwiczenia z niewielkim obciążeniem, zarówno
  czynne, jak i bierne, powinny być prowadzone pod okiem fizjoterapeuty lub trenera
  medycznego. Tego rodzaju trening wspiera utrzymanie masy mięśniowej,
  zapobiega sarkopenii i poprawia jakość życia.

Rola diety niskowęglowodanowej w stylu śródziemnomorskim

Zaproponowałem model diety niskowęglowodanowej, modyfikowanej w stylu
śródziemnomorskim, która może być szczególnie korzystna dla seniorów z cukrzycą, metabolicznym stłuszczeniem wątroby, chorobami neurodegeneracyjnymi oraz innymi chorobami przewlekłymi.

Kluczowe założenia tej diety obejmują:

• Białko: 1,6–1,8 g na kilogram masy ciała dziennie. Źródła białka obejmują ryby,
  jaja, rośliny strączkowe oraz fermentowane produkty mleczne, takie jak jogurt
  grecki (prewencja sarkopenii).
• Zdrowe tłuszcze: Oliwa z oliwek, awokado, orzechy, a także tłuszcze MCT, które
  są łatwo przyswajalnym źródłem energii i wspierają metabolizm.
• Węglowodany: Ograniczenie ich podaży do 100–150 g dziennie, z naciskiem
  na węglowodany złożone, takie jak warzywa, kasze pełnoziarniste oraz owoce
  o niskiej zawartości cukru (np. jagody, maliny).
• Ciała ketonowe: Produkcja ciał ketonowych, możliwa dzięki ograniczeniu
  węglowodanów, zapewnia alternatywne źródło energii. Ciała ketonowe mają
  udowodnione działanie neuroprotekcyjne, co jest szczególnie ważne w chorobach
  neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Parkinsona. W badaniach wykazano
  również ich korzystny wpływ w terapii padaczki lekoopornej.

Postulaty dotyczące zdrowia seniorów

Na podstawie mojego wystąpienia sformułowałem kilka kluczowych postulatów:

• Zintegrowane poradnictwo zdrowotne: Edukacja żywieniowa powinna być
  połączona z edukacją w zakresie aktywności fizycznej, a oba te elementy powinny
  być nieodpłatnie dostępne w ramach systemu opieki zdrowotnej.
• Promowanie zawodu trenera medycznego: Specjaliści ci mogliby prowadzić
  seniorów w zakresie ćwiczeń oporowych i aerobowych, dostosowując aktywność
  fizyczną do ich możliwości.
• Dostosowanie leczenia cukrzycy: W leczeniu cukrzycy osób starszych należy kłaść
  większy nacisk na modyfikację diety w celu zmniejszenia dawek insuliny,
  co ogranicza jej negatywne działanie anaboliczne.
• Wsparcie rodzin seniorów: Bliscy osób starszych powinni być zaangażowani
  w edukację żywieniową, aby mogli wspierać seniorów w zdrowym stylu życia.

Moje wystąpienie było okazją do przedstawienia składowej kompleksowego podejścia do poprawy zdrowia osób starszych w Polsce. Podkreśliłem, że zdrowe odżywianie i odpowiednia aktywność fizyczna muszą iść w parze, aby efektywnie wspierać zdrowie seniorów. Dieta niskowęglowodanowa, uwzględniająca neuroprotekcyjny charakter ciał ketonowych, połączona z odpowiednio dobraną aktywnością fizyczną, może znacząco poprawić jakość życia seniorów, jednocześnie zmniejszając ryzyko wielu chorób cywilizacyjnych. Mam nadzieję, że moje postulaty przyczynią się do realnych zmian w zakresie opieki nad osobami starszymi w Polsce.

Dr n. med. i n. o zdr. Adam Jakubowski